Yahya Uyar

Türkiye’deki ilmi ve ansiklopedik eserler arasına bir yenisi daha eklendi. Geçtiğimiz günlerde ciddi ve geniş bir kadronun emeği ile ortaya çıkan Temel İslam Ansiklopedisi projesinin editörü ve koordinatörü Doç. Dr. Hasan Tuncay Başoğlu ile görüştük.

Temel İslam Ansiklopedisi nasıl bir ihtiyaca cevap olarak ortaya çıktı?

Temel İslam Ansiklopedisi, İslam dini ve ilimlerine dair ihtisası bulunmayan genel okuyucuya İslam dini ve İslam ilimleri hakkında doğru ve yeterli bilgi sunma ihtiyacından kaynaklandı. Bilgi kirliliğinin çok fazla olduğu günümüz dünyasında, İslam dini hakkında doğru bilgiye ulaşmak isteyenlerin okuyabilmesi amacıyla hazırlanmış bir eserdir.

Temel İslam Ansiklopedisi, başta gençler olmak üzere genel okuyucuya hem İslam’ın varlığa ve hayata dair genel ilkeleri hakkında bilgi ve kavrayış sahibi olma, hem de en temel düzeyde yaşayışla ilgili kuralları, ibadetlerin nasıl yapılacağını öğrenme imkanı sunuyor. Bu eserde çağdaş inanç meseleleri de ele alındı, ibadetler de. Mesela abdest ve namaz maddelerini okuyan bir insan abdest alabilsin, nasıl namaz kılınacağını öğrenebilsin istedik.

Şu an 46 cilde ulaşan Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi’nden farkını kısaca özetler misiniz?

Her şeyden önce iki eserin muhatap kitlesi ve üslubu farklı. TDV İslam Ansiklopedisi akademik bir çalışma, İslam kültür ve medeniyet tarihi tüm ürünleriyle ele alınıyor. Maddelerde konuyla ilgili geniş bir tarih anlatımı ve literatür var; birçoğu birer makale hüviyetinde. Temel İslam Ansiklopedisi’nde ise kültür ve medeniyet tarihinden ziyade bir din olarak İslam’ı anlatmak esas. Ayrıca hacim farklılığı var, Temel İslam Ansiklopedisi’nde maddeler kısa tutuldu, istisnaları olmakla birlikte maddelerin çoğu kısa sürede kolayca okunabilir bir üsluba ve hacme sahip. İnsanlara İslam’ın mesajını anlama, kavrama ve yaşama düzeyinde hitap ediyor. Bu yüzden Temel İslam Ansiklopedisi yeni ve telif bir eser olarak hazırlandı. İçerik olarak ilmî ve delillere dayalı, üslup açısından ise kaynak ve terimlere boğmayan bir özelliğe sahip.

Eserin hazırlanışına dair yaşanan süreçten bahseder misiniz? Projenin özel bir hikayesi var mı?

Temel İslam Ansiklopedisi’nin özel bir hikayesi var tabii. Proje, Rusya Müslümanlarından gelen bir teklif üzerine gündeme geldi. Rusya Müslümanları 2006-2007 civarındaki görüşmelerde, TDV İslam Ansiklopedisi’nin tercümesini talep etti. Fakat onlara “ansiklopedinin henüz tamamlanmadığı ve Rusçaya kısa sürede tercüme edilmesinin mümkün olmadığı, ancak onların temel dini bilgilerle ilgili ihtiyaçlarına cevap verecek daha küçük bir ansiklopedinin hazırlanabileceği” söylendi. Başlangıçta bu, mevcut ansiklopediyi özetleme şeklinde düşünülmüştü. Ancak belirli sayıda madde yazıldıktan sonra, kurum içerisindeki araştırmacılarımız bu konuda bir rapor hazırlayarak özetle şu kanaate ulaştı: Yeni çalışmayı, muhatap kitlemize göre yeni bir üslup ve çerçeve ile hazırlamalıyız. Mevcut ansiklopedinin özeti olarak hazırlarsak, bu ihtiyaca cevap vermeyecektir. Dolayısıyla dışarıdan gelen bir talep sonucunda onlara göre nasıl bir şey yapmalı diye konuşurken, “üslup ve içerik açısından daha geniş bir kitleye yönelik nasıl bir eser hazırlayabiliriz” sorusu gündeme gelmiş oldu. Bu soruya verilen cevap çerçevesinde Temel İslam Ansiklopedisi ortaya çıktı.

Günümüzde e-okuyucu oranı artmış durumda, eserle alakalı online erişim imkanı olacak mı?

Kanaatimce TDV İslam Ansiklopedisi’nde olduğu gibi Temel İslam Ansiklopedisi de belirli bir süre geçtikten sonra hem daha geniş kitlelerin faydalanabilmesi hem de bilgiye erişim hızının arttığı çağımızın gerekliliklerini yerine getirmek adına internet üzerinden online erişime açılır. Ancak bunun kararını TDV Mütevelli Heyeti verecektir.

Bu projenin Rusça, Çince ve Balkan dillerine tercüme edilecek olmasının sebebi nedir? Neden İngilizce değil de bu dil ve bölgeler?

Aslında bu İngilizceyi önemsemediğimizden değil, bize gelen talepler öncelikle bu bölgelerden olduğu için o diller tercih edildi. İlk talep Rusya’dan olduğu için Rusça ile başlandı. Daha sonra Çince tercüme yapılması yönünde ikinci bir talep geldi. Bu sebeple Rusçadan sonra Çince tercümeyi gündeme almıştık, her ne kadar bu süreç kesintiye uğramış olsa da her iki dile tercüme edilmesi hâlâ gündemde. Ama bu Avrupa dilleri dışlanıyor, ansiklopedi orada yayınlanmaz anlamına gelmiyor. Ansiklopedi birçok dile tercüme edilebilir.

Eser genel muhtevasıyla okuyucularına ne vaat ediyor?

Temel İslam Ansiklopedisi madde içeriğiyle hem Müslümanlara hem de Müslüman olmayanlara İslam’ı tanıtıcı bir özelliğe sahip. Eserin Türkçe baskısında 1426 madde var, bunların 400 kadarı biyografi maddelerinden gerisi ağırlıklı olarak kavramlardan oluşuyor. Biyografi maddeleri peygamberler, sahabeler ve önde gelen âlimlerle sınırlı. Kavramlar arasında İslam’ın inançları, ibadetler ve insanlar arası ilişkilerle ilgili temel konulara dair kuralları ele alan maddeler .........................................

Tanıtım yazısında “TİA’nın özet bir ansiklopedi olmayacağı ve bölgesel ihtiyaç ve beklentiler çerçevesinde yeni maddeler ekleneceği” yazıyor. Özet bir ansiklopedi olmadığını nispeten açıkladınız, ancak bilhassa bölgesel ihtiyaç ve beklentilerden ne anlamamız lazım?

Ansiklopedi okumak bize (okuyucuya) ne kazandırır?

İSAM’da yeni bir eser hazırlığı var mı?

Son olarak, öğrenim sürecindeki okurlarımıza neler tavsiye edersiniz?


GENÇ'ın Yazısı.